Türk Müziğinin Tedavi Edici Etkisi

Makaleler     8 Mayıs 2020
Türk Müziğinin Tedavi Edici Etkisi

Dünya üzerinde yaşamış ve yaşamaya devam eden tüm toplumlar gibi Türk toplumuna da tarihleri boyunca müzik eşlik etmiştir. Taşıdıkları her ruh haline uygun müzik türetmişler ve kültürleriyle yoğurmuşlardır. Orta Asya Türk kültüründen itibaren müziğin bizim için önemli olduğu birçok araştırmacı ve bilim insanı tarafından kabul görmüş bir gerçektir.

Orta Asya döneminde Türklerin kullandığı saz ve kopuz; iyi ruhları çağırarak tedavi edici etkisi olduğuna inanılan çalgılardandır. İslam’ın etkisi altına giren Altay, Kırgız ve Kaşgar Türkleri hekimleri, “Baksı” adını verdikleri yöntemle tedavilerinde kullanmaya devam etmişlerdir.

Türkler, İslamiyet ile ilk buluştukları dönemlerde müziği biraz geri plana itmişlerse de Abbasiler dönemi ile tekrar kültürde yerini almıştır. İslamiyet döneminde özellikle Sufiler, akıl ve sinir hastalıklarının tedavisinde müziğin etkisini sıkça savunmuşlardır. İbn Sina, Farabi ve Zekeriya El Razi gibi dönemlerinin büyük ilim alimleri ve hekimleri; müzikle tedavi yöntemini bu tarz hastalıklarda kullanmışlardır. Bu konuda en detaylı çalışma yapan alimlerden olan Farabi’ye göre Türk Müziği makamlarının insan üzerinde oldukça kuvvetli etkileri vardır.

Ruhsal iyileşmeye yönelik Türk Müziği makamları Farabi’ye göre şöyledir;

  • Rast makamı insana, neşe ve huzur (sefa) verir.
  • Rehavi makamı insana, sonsuzluk düşüncesi (beka) verir.
  • Kuçek makamı insana, hüzün ve elem verir.
  • Büzürk makamı insanda korku hissi (havf) uyandırır.
  • Isfahan makamı insana hareket yeteneği ve güven hissi verir.
  • Neva makamı insana lezzet ve ferahlık verir.
  • Uşşak makamı  insana gülme hissi, mutluluk verir.
  • Zirgüle makamı insana uyku hali getirir.
  • Saba makamı insana kuvvet ve cesaret verir.
  • Buselik makamı insana kuvvet verir.
  • Hüseyni makamı insana sükunet, rahatlık verir. 
  • Hicaz makamı insana alçakgönüllülük (tevazu) getirir.

Hangi makamın hangi zaman aralığında dinlendiğinde etkili olacağını Farabi şöyle sınıflandırmıştır;

  • Rehavî makamı, imsak vakti olarak tanımladığımız tan ağarması boyunca yalancı sabah denilen süreçte etkilidir.
  • Hüseyni makamı, sabahları etkilidir.
  • Rast makamının güneş iki mızrak boyu yükseldiğinde etkilidir.
  • Buselik makamı, kuşluk vaktinde etkisini gösterir.
  • Zirgüle makamı, öğle saatlerine doğru etkilidir.
  • Uşşak makamı, öğle vaktinde etkilidir.
  • Hicaz makamı, ikindi zamanı etkilidir.
  • Irak makamı, akşam üstü etkilidir.
  • Isfahan makamı, gün batarken etkisini göstermektedir.
  • Neva makamı, akşam vaktinde etkilidir.
  • Büzürk makamı, yatsıdan sonra etkisini göstermektedir.
  • Zirefkend makamı, uyku zamanı etkilidir.

Günümüzde de camilerde ezan okunurken, okunulan zaman dilimine uygun makam seçimi yapılır ve ezan o makamla okunur. Sabah ezanı Saba veya Hüseyni makamı ile okunurken öğle ezanı Uşşak makamı, ikindi vakitlerinde Hicaz, Akşam vakitlerinde Irak ve Segah, yatsı ezanları ise Rast ve Rast benzeri makamlarla okunmaktadır.

Müziğin ruhsal etkileri yanında özellikle çocuk hastalıklarının tedavisinde Gevrekzade Hasan Efendi (Hekimbaşı) bazı makamların kullanıldığını hazırlamış olduğu eserinde belirtmiştir.Gecrekzade Hasan Efendi’ye göre;

  • Irak makamı çocukta bulunan menenjit hastalığı tedavisinde olumlu etkisi vardır.
  • Isfahan makamının,  soğuk algınlığı ve ateşli hastalıklardan korunmasına yardımcı olur
  • Zirefkend makamı felç ve sırt ağrılarına iyi gelir.
  • Rehavi makamı; burun kanaması, baş ağrısı, ağız çarpıklığı ve balgamlı hastalıkların tedavisine yardımcı olur.
  • Büzürk makamı, beyne iyi gelir ve kulunç ağrılarını dindirmeye yardımcı olur.
  • Zirgüle makamı,  karaciğer bağlantılı ateşin düşürülmesine, mide hararetinin alınmasına, kalp ve beyin hastalıkları tedavisine yardımcıdır.
  • Hicaz makamı, idrar yolu hastalıklarına iyi gelir.
  • Buselik makamı, göz hastalıkları yanında baş ağrılarının ve kalça ağrılarının dindirilmesine yardımcı olur.
  • Uşşak makamı uykusuzluğa iyi geldiği gibi ayak ağrılarının dindirilmesine yardımcı olur.
  • Hüseyni makamı, karaciğer hastalıklarına, gizli hummalara ve kalp hastalıklarına iyi gelir.
  • Neva makamı, ergenlik çağındaki çocukların büyüme ağrılarını azaltır.

İslam döneminde yaşamış hekimlere göre makamların insanlar üzerindeki duygusal etkileri şöyledir;

  • Irak makamı insana tat verir.
  • Zirgüle makamı uyku getirir.
  • Rehavi makamı ağlama hissiyatı verir.
  • Hüseyni makamı güzellik hissi verir.
  • Hicaz makamı alçakgönüllülük verir.
  • Neva makamı yiğitlik verir.
  • Uşşak makamı gülme hissi verir.

  Yorumlar

Hiç yorum yapılmamış.
Yorum Yap
*Yorumunuz onaylandıktan sonra yayınlanacaktır.